JLPT N5 дүрэм монголоор

は нь өгүүлбэрийн сэдвийг (юуны тухай ярьж байгааг) заадаг гол нөхцөл бөгөөд う/ва биш [wa] гэж дуудагдана. Ярьж буй зүйлийг тодотгож, бусдаас ялгаж онцолно. Анхааруулга: は нь шинэ мэдээллийг бус, аль хэдийн мэдэгдэж буй буюу нийтлэг сэдвийг заадгаараа が-ээс ялгаатай.

が нь үйлдлийг хийж буй буюу байгаа зүйлийг (өгүүлэгдэхүүнийг) заадаг нөхцөл юм. Ихэвчлэн анх дурдаж буй шинэ мэдээлэл, эсвэл «хэн/юу?» гэсэн асуултын хариунд хэрэглэгдэнэ. Мөн いる/ある, дур сонирхол (好き), чадвар (できる) зэрэгтэй хамт «юу байна/юу таалагдаж байна» гэдгийг заана.

を нь үйлдэл шууд чиглэж буй объектыг (тусагдахууныг) заадаг бөгөөд お/о [o] гэж дуудагдана. Шилжих үйл үгийн өмнө «юуг» хийж буйг тэмдэглэнэ. Мөн дайран өнгөрөх, гарах зэрэг хөдөлгөөнтэй үйл үгийн хамт байр (公園を散歩する) заадаг хэрэглээ ч бий.

も нь «бас, мөн» гэсэн утгатай бөгөөд өмнө дурдсантай адил зүйл нэмж байгааг заана. Энэ нь は эсвэл が-ийн оронд орж тухайн нэр үгийг өмнөх агуулгад нэмж холбоно. Үгүйсгэлтэй хамт хэрэглэхэд «бас ...-гүй» гэсэн утга өгнө.

の нь хоёр нэр үгийг холбож харьяалал, эзэмшил буюу хамаарлыг (-ын/-ийн) заана: А の Б = «А-гийн Б». Мөн юунаас бүтсэн, ямар төрлийн гэдгийг тодорхойлно (日本語の本 = япон хэлний ном). Давтагдсан Б-г орхиж の-г төлөөний үгээр ашиглаж болно (わたしの = «минийх»).

と нь хүн/зүйлтэй хамт үйлдэл хийхийг «-тай/-тэй» гэж заана, мөн хэд хэдэн нэр үгийг бүрэн жагсаахад «ба, болон» гэсэн утга өгнө. と-ээр жагсаахдаа дурдсан зүйлүүд нь бүх гишүүнийг бүрэн хамруулсан хаалттай жагсаалт болохыг анхаар (や-аас ялгаатай).

や нь хэд хэдэн жишээг дурдахдаа «...гэх мэт» гэсэн утгаар нээлттэй жагсаалт үүсгэнэ, өөрөөр хэлбэл дурдсанаас өөр зүйл бас байгааг далд илэрхийлнэ. と бол бүрэн хаалттай жагсаалт байдаг бол や бол хэдхэн төлөөлөл дурдсан гэсэн ялгаатай. Ихэвчлэн жагсаалтын төгсгөлд など («гэх мэт») нэмж хэрэглэнэ.

に нь маш олон үүрэгтэй нөхцөл: тодорхой цаг хугацаа (7時に), байгаа байршил (いる/ある-тай хамт), хүрэх цэг буюу чиглэл (-руу/-рүү), мөн үйлдэл чиглэсэн хүлээн авагчийг заана. に-г байрлал заахад «хаана байна» (статик), で-г «хаана үйлдэл хийгдэж байна» (динамик) гэж ялган санах хэрэгтэй.

へ нь хөдөлгөөний чиглэлийг «-руу/-рүү» гэж заадаг нөхцөл бөгөөд へ биш え [e] гэж дуудагдана. Чиглэл заахад に-тэй ойролцоо боловч へ нь хүрэх цэгээс илүү явах зүг чиглэлийг онцолно. Ихэвчлэн いく/くる/かえる зэрэг хөдөлгөөний үйл үгтэй хамт хэрэглэгдэнэ.

で нь үйлдэл хийгдэж буй газрыг («хаана»), мөн ашиглаж буй арга хэрэгсэл буюу хэрэгслийг («юугаар») заана. Энэ нь динамик үйлдлийн байрлалыг заадгаараа に-ээс ялгаатай (に нь зүгээр л оршихуйн байрлал). Нэмж: материал, шалтгаан (病気で), хүрээ хязгаар зэргийг ч заана.

から нь цаг хугацаа эсвэл орон зайн эхлэл цэгийг «-аас» гэж заана (3時から = гурван цагаас). Мөн өгүүлбэрийн төгсгөлд орж шалтгаан буюу учрыг «...учраас, ...болохоор» гэж илэрхийлнэ. まで-тэй хослон «-аас -хүртэл» гэсэн хүрээ үүсгэдэг.

まで нь цаг хугацаа эсвэл орон зайн төгсгөл цэгийг «-хүртэл» гэж заана (5時まで = таван цаг хүртэл). Үйл явдал тухайн цэг хүртэл үргэлжилж байгааг илэрхийлнэ. から-тай хослуулж «-аас -хүртэл» гэсэн хязгаарыг тодорхойлно. Анхаар: までに («-аас өмнө, дуустал») гэдгээс утга ялгаатай.

より нь хоёр зүйлийг харьцуулахад «-аас (илүү/бага)» гэсэн утгаар жишиж буй жишээг заана. «А は В より [тэмдэг нэр]» бүтэц нь «А нь В-ээс илүү ...» гэсэн санаа өгнө. Ихэвчлэн ほう («тал») бүтэцтэй хамт хэрэглэгдэж аль нь илүү болохыг харьцуулна.

か нь өгүүлбэрийн төгсгөлд орж асуулт болгодог нөхцөл бөгөөд монгол хэлний «уу/үү, бэ/вэ» гэсэн утгатай тэнцэнэ. Эелдэг ярианд です/ます-ийн дараа залгаж асууна (学生ですか). Бичихдээ японоор асуултын тэмдэг (?) заавал тавьдаггүй, か өөрөө асуултыг илэрхийлнэ.

ね нь өгүүлбэрийн төгсгөлд орох эгшиг нэмэлт бөгөөд сонсогчоос зөвшөөрөл, санал нийлэхийг хүсэх буюу «...биз дээ, тийм үү?» гэсэн зөөлөн аяыг өгнө. Ярилцагч хоёулаа мэдэж байгаа зүйл дээр хамтын мэдрэмжийг илэрхийлэхэд хэрэглэгдэнэ. よ нь шинэ мэдээлэл онцолдог бол ね нь санал нийлэлцлийг хайдгаараа ялгаатай.

Өгүүлбэрийн төгсгөлд орж, ярьж буй хүн сонсогчид мэдэхгүй буюу шинэ мэдээлэл, өөрийн санаа бодлоо онцолж хэлэхэд хэрэглэгдэнэ. Монголоор "...шүү", "...шүү дээ" гэсэн утга өгнө. Сонсогчийн анхаарлыг татах, сануулах, ятгах өнгө аястай. Хэт давтан хэрэглэвэл түрэмгий сонсогддог тул анхаараарай.

Өгүүлбэрийн төгсгөлд орж, өөрийн сэтгэгдэл, шийдвэрийг зөөлөн, эелдэг өнгөөр илэрхийлнэ. Уламжлалт ярианд гол төлөв эмэгтэйчүүд хэрэглэдэг бөгөөд өндөр аялгуутай дуудна. Монголоор шууд орчуулга байхгүй ч зөөлөн, эмэгтэйлэг өнгө нэмдэг. Орчин үеийн энгийн ярианд бага хэрэглэгдэх боллоо.

Энгийн (дотно) ярианд асуулт асуухад хэрэглэгдэх зөөлөн төгсгөлийн нөхцөл. Аялгууг өсгөж хэлснээр асуулт болно (例: 行くの？). Монголоор "...юу?", "...вэ?" гэсэн утга өгнө. Айл гэр, найз нөхдийн дотно ярианд элбэг хэрэглэгддэг, ялангуяа эмэгтэйчүүд болон хүүхдийн ярианд түгээмэл.

Хоёр өгүүлбэрийг холбож, эхнийхтэй эсрэг буюу зөрчилдсөн санааг хойноос нь оруулна. Монголоор "...гэхдээ", "...боловч" гэсэн утгатай. Мөн зүгээр л зөөлөн оршил болгож хэрэглэдэг (例: すみませんが — "Уучлаарай, гэхдээ..."). Эелдэг, бичгийн болон ярианы аль алинд хэрэглэгддэг.

Япон хэлний хамгийн үндсэн батлах өгүүлбэрийн бүтэц. は нь сэдвийг ("А-ийн тухайд") заана, です нь "...юм / ...байна" гэсэн холбох үйл үгийн эелдэг хэлбэр. Монголоор "А нь Б юм" гэж орчуулна. です нь нэр үг болон тэмдэг нэрийн дараа орж, эелдэг өнгө өгдөг.

です-ийн үгүйсгэл хэлбэр бөгөөд "А нь Б биш" гэсэн утгыг эелдэг өнгөөр илэрхийлнэ. Ярианд ихэвчлэн товчилж じゃありません гэж хэлдэг, харин бичгийн болон албан ёсны хэлэнд ではありません гэж бичнэ. Бүр илүү энгийнээр じゃないです гэж ч хэлж болно.

です-ийн өнгөрсөн цагийн эелдэг хэлбэр. Нэр үг болон な-тэмдэг нэрийн дараа орж, "...байсан" гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Монголоор "А нь Б байсан" гэж орчуулна. い-тэмдэг нэрт хэрэглэхгүй (тэдэнд тусдаа かったです хэлбэр бий).

Нэр үгийн өнгөрсөн цагийн үгүйсгэх эелдэг хэлбэр. "А нь Б байгаагүй" гэсэн утгатай. Ярианд ихэвчлэн じゃありませんでした гэж товчилно. Бүр энгийнээр じゃなかったです гэж ч хэлж болно.

です болон ます нь япон хэлний эелдэг (丁寧) хэлбэрийн үндсэн төгсгөлүүд юм. です нь нэр үг, тэмдэг нэрийн дараа орж эелдэг өнгө өгдөг бол ます нь үйл үгийн үндэст залгаж эелдэг хэлбэр үүсгэнэ. Танихгүй хүн, ахмад настан, албан ёсны орчинд хэрэглэх анхдагч хэлбэр. Дотно найз нөхдийн хооронд харин энгийн (普通) хэлбэрийг хэрэглэнэ.

ます хэлбэрийн үгүйсгэл, одоо болон ирээдүй цагийн эелдэг хэлбэр. Үйл үгийн ます-үндэст залгаж "...хгүй" гэсэн утга өгнө. Монголоор "уудаггүй", "явахгүй" гэх мэтээр орчуулна. Заримдаа эелдгээр урих утга ч агуулна (〜ませんか хэлбэрт).

ます хэлбэрийн өнгөрсөн цаг, эелдэг хэлбэр. Үйл үгийн ます-үндэст залгаж аль хэдийн болсон, дууссан үйлдлийг илэрхийлнэ. Монголоор "...сан / ...сэн / ...лаа" гэж орчуулна. Албан ёсны болон эелдэг ярианд хэрэглэгдэнэ.

ます хэлбэрийн өнгөрсөн цагийн үгүйсгэх эелдэг хэлбэр. Өнгөрсөнд болоогүй буюу хийгээгүй үйлдлийг илэрхийлнэ. Монголоор "...аагүй / ...сэнгүй" гэж орчуулна. ません (одоо) дээр でした нэмж өнгөрсөн цаг үүсгэдэг.

Сонсогчтойгоо хамт ямар нэг үйлдэл хийхийг санал болгох, уриалах эелдэг хэлбэр. Монголоор "...цгаая", "...ъя", "...я" гэж орчуулна. Хамтын үйлдлийг урамтайгаар санал болгоход хэрэглэнэ. ましょうか гэвэл асуух өнгөтэй болж зөөлрөнө.

ましょう дээр асуултын か нэмж, сонсогчоос зөвшөөрөл асуух буюу тусламж санал болгох утга өгнө. Хоёр үндсэн утгатай: нэг нь "хамтдаа ...х уу?" (санал), нөгөө нь "...ж өгөх үү?" (тусламж санал болгох). Монголоор "...х уу?", "...ж өгөх үү?" гэж орчуулна.

ません дээр асуултын か нэмж, сонсогчийг ямар нэг зүйл хийхэд эелдгээр урих утга өгнө. Монголоор "...хгүй юу?", "...маргүй юу?" гэж орчуулна. ましょう-аас илүү эелдэг, нөгөө талын хүсэл сонголтыг хүндэтгэсэн өнгөтэй. Хүнийг хооллох, хамт явахад урихад түгээмэл хэрэглэгдэнэ.

Эдгээр нь биеэ дааж зогсох заах төлөөний үг бөгөөд зүйлийг шууд нэрлэн заана. これ нь өгүүлэгчид ойр зүйл, それ нь сонсогчид ойр зүйл, あれ нь хоёулангаас нь хол зүйлийг заана. Эдгээрийн ард нэр үг ОРОХГҮЙ — өөрсдөө нэр үгийн үүрэг гүйцэтгэдгээрээ この/その/あの-оос ялгаатай. Жишээ нь ширээн дээрх юмыг асуухад これ гэх ба алсад байгаа барилгыг あれ гэнэ.

Эдгээр нь дандаа нэр үгийн өмнө орж, тухайн нэр үгийг заах тодотгол болдог. この нь өгүүлэгчид ойр, その нь сонсогчид ойр, あの нь хоёулангаас нь хол зүйлийг заана. これ／それ／あれ нь дангаараа зогсдог бол この／その／あの-ийн ард ЗААВАЛ нэр үг орно. Жишээ нь この本 = энэ ном, あの人 = тэнд байгаа тэр хүн.

Эдгээр нь газар, байршлыг заах төлөөний үг юм. ここ нь өгүүлэгчийн байгаа газар, そこ нь сонсогчийн байгаа газар буюу ойрхон газар, あそこ нь хоёулангаас нь хол газрыг заана. Газар нэрлэдэг тул ихэвчлэн です, или 〜にあります/います-тай хамт хэрэглэгдэнэ. Илүү эелдэг хувилбар нь こちら／そちら／あちら.

Эдгээр нь ここ／そこ／あそこ-ийн илүү эелдэг, албан ёсны хэлбэр бөгөөд чиглэл болон газрыг заана. Үйлчилгээний газар, албан газар зэрэгт хүндэтгэлтэйгээр газрыг зааж буюу чиглэл харуулахад хэрэглэнэ. Мөн хүнийг танилцуулахдаа «энэ хүн» гэсэн эелдэг утгаар こちら гэж хэлж болно. Ярианы хэлэнд こっち／そっち／あっち гэсэн хувилбартай.

Эдгээр нь үндсэн асуух үгс юм: だれ = хэн, なに/なん = юу, どこ = хаана, いつ = хэзээ. Тухайн асуух үгийг асуух гэж буй гишүүнийхээ байранд тавьж, ихэвчлэн өгүүлбэрийн төгсгөлд か-г залгаж асууна. Англи хэлнээс ялгаатай нь үгийн дараалал өөрчлөгдөхгүй, зөвхөн асуух үгийг тохирох байранд нь тавина. なに нь дараагийн авианаас хамаараад なん гэж дуудагдана (жишээ нь なんですか).

Эдгээр нь хэд хэдэн зүйлээс нэгийг сонгуулж асуух үгс юм. どの нь нэр үгийн өмнө орж «аль ...» (どの本 = аль ном), どれ нь гурав ба түүнээс дээш зүйлээс «аль нь» гэж дангаараа асууна. どちら нь хоёр зүйлээс «аль нь» гэж асуух бөгөөд мөн «аль зүг/хаана» гэсэн эелдэг утгатай. Гурваас дээш зүйлд どれ, хоёр зүйлд どちら гэдгийг анхаар.

いくつ нь тоо ширхэг буюу «хэд» гэж асуухад, мөн おいくつ хэлбэрээр насыг эелдгээр асуухад хэрэглэгдэнэ. いくら нь үнэ буюу «хэдэн төгрөг, ямар үнэтэй» гэж асуухад хэрэглэгдэнэ. Хоёулаа тоо хэмжээ асуудаг ч いくつ нь ширхэг/тоо, いくら нь мөнгөн дүн гэдгийг андуурч болохгүй.

Хоёулаа «яагаад» гэж шалтгаан, учрыг асуудаг. なぜ нь арай албан ёсны, бичгийн өнгөтэй бол どうして нь ярианы хэлэнд илүү түгээмэл бөгөөд зарим үед «яаж» гэсэн утгатай ч байж болно. Хариулахдаа ихэвчлэн 〜から (учир нь) эсвэл 〜ので-оор хариулна. Ярианы хэлэнд なんで гэсэн илүү энгийн хувилбар бас бий.

どう нь «яаж, ямар» гэж байдал, сэтгэгдэл, аргыг асууна (どうですか = ямар байна?, どうやって = яаж). どんな нь нэр үгийн өмнө орж «ямар (төрлийн)» гэж шинж чанарыг асуудаг бөгөөд ард нь заавал нэр үг орно (どんな人 = ямар хүн). どう нь дангаараа, どんな нь нэр үгтэй хослон хэрэглэгддэгээрээ ялгаатай.

Энэ нь амьгүй зүйл (эд юмс, ургамал, үзэгдэл, төлөвлөгөө гэх мэт) оршин байгааг илэрхийлдэг. Оршихуйн эзэн нь が нөхцөлтэй болж, газар заахдаа 〜に залгана. Амьд амьтан, хүнд います-ийг хэрэглэдэг тул хооронд нь андуурч болохгүй. Үгүйсгэх хэлбэр нь ありません.

Энэ нь хүн, амьтан зэрэг амьд зүйл оршин байгааг илэрхийлдэг. Оршихуйн эзэн が нөхцөлтэй болж, газар заахдаа 〜に хэрэглэнэ. Амьгүй зүйлд あります, амьд зүйлд います гэдгийг ялгах нь чухал. Үгүйсгэх хэлбэр нь いません.

Энэ бол ямар нэг зүйл хаана байгааг хэлэх үндсэн бүтэц юм: эхлээд 〜に-аар газрыг, дараа нь が-аар оршин буй зүйлийг хэлээд あります/います-аар төгсгөнө. Оршин буй зүйл амьгүй бол あります, амьд бол います-ийг хэрэглэнэ. Эсрэгээр «А нь ...-д байна» гэж хэлэхдээ А は B にあります/います гэсэн бүтцийг ч хэрэглэж болно.

い-төгсгөлт тэмдэг нэр нь дандаа い авиагаар төгсдөг (大きい, おいしい, 高い гэх мэт) бөгөөд нэр үгийг тодотгохдоо ямар ч өөрчлөлтгүйгээр шууд урдаа залгана (大きい家 = том байшин). Өгүүлбэрийн төгсгөлд орохдоо い хэвээрээ үлдэж, эелдэг болгохдоо ард нь です нэмнэ (高いです). な-тэмдэг нэрээс ялгаатай нь нэр үгтэй холбохдоо な хэрэггүй.

い-төгсгөлт тэмдэг нэрийн одоо цагийн үгүйсгэл хэлбэр юм. Төгсгөлийн い-г аваад くない залгаж, эелдэг болгохын тулд ард нь です нэмнэ (高い → 高くないです). Мөн 〜くありません гэсэн илүү албан ёсны хувилбартай ижил утгатай. Чухал онцлог: いい (сайн) гэдэг тэмдэг нэр энд дүрэм бус хувирч よくないです болдог.

い-төгсгөлт тэмдэг нэрийн өнгөрсөн цагийн (батлах) хэлбэр юм. Төгсгөлийн い-г аваад かった залгаж, эелдэг болгохын тулд ард нь です нэмнэ (楽しい → 楽しかったです). です-ийг でした болгодоггүй — өнгөрсөн цаг нь тэмдэг нэр дотроо かった-аар илэрдэг. いい (сайн) нь дүрэм бус хувирч よかったです болно.

Энэ хэлбэр нь и-төгсгөлт тэмдэг нэрийн өнгөрсөн цагийн үгүйсгэл буюу 'тийм биш байсан' гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Үндсэн дүрэм нь сүүлийн い-г アрхай かった болгож, дараа нь なかった нэмж бүтнэ: 高い → 高くなかった. Эелдэг ярианд төгсгөлд です залгана. Анхаар: いい (сайн) нь дүрмийн бус бөгөөд よくなかったです болж хувирдаг, いくなかった гэж хэлж болохгүй.

Энэ хэлбэр нь и-төгсгөлт тэмдэг нэрийг өгүүлбэрийн дараагийн хэсэгтэй холбож, хоёр шинж чанарыг зэрэг дараалуулан тоочиход хэрэглэгдэнэ. Сүүлийн い-г くて болгож хувиргана: 安い → 安くて. Мөн шалтгаан учрыг зөөлнөөр илэрхийлж болно ('... болохоор'). Дүрмийн бус хэлбэр: いい → よくて. Энэ нь эерэг, төвийг сахисан утгатай шинжүүдийг холбоход тохиромжтой.

На-тэмдэг нэр (形容動詞) нь нэр үгтэй төстэйгээр хувирдаг тэмдэг нэрийн төрөл бөгөөд нэр үгийг тодотгоход хооронд нь な залгана: 静かな町 (намуун хот), きれいな花 (гоё цэцэг). Өгүүлбэрийн төгсгөлд хэрэглэхэд です залгана (静かです). Анхаар: きれい, ゆうめい зэрэг い-ээр төгссөн ч на-тэмдэг нэр байдаг тул い-тэмдэг нэртэй андуурч болохгүй.

На-тэмдэг нэр эсвэл нэр үгийг дараагийн хэсэгтэй холбоход төгсгөлд で залгана. И-тэмдэг нэрийн くて хэлбэртэй адил утгатай боловч на-тэмдэг нэрт зориулагдсан: 静かだ → 静かで, きれいだ → きれいで. Энэ нь хоёр шинж/баримтыг зэрэг тоочих буюу зөөлөн шалтгаан илэрхийлэхэд хэрэглэгдэнэ.

Энэ хэлбэр нь нэр үг эсвэл на-тэмдэг нэрээс өөр төлөв байдал руу шилжих, өөрчлөгдөхийг илэрхийлнэ ('...болох'). Нэр үг/на-тэмдэг нэрийн ард に залгаж なります хэлнэ: 医者になります (эмч болно), 元気になります (эрүүл болно). Хүний хүсэл бус, аяндаа болох өөрчлөлтийг голчлон заана. И-тэмдэг нэрээс өөрчлөлт заахдаа くなります хэлбэрийг хэрэглэдгийг анхаар.

Энэ хэлбэр нь и-төгсгөлт тэмдэг нэрээр илэрхийлэгдсэн шинж чанар аяндаа өөрчлөгдөх, нэмэгдэхийг заана ('...болох'). Сүүлийн い-г く болгож なります залгана: 寒い → 寒くなります (хүйтэн болно), 大きい → 大きくなります (том болно). Нэр үг/на-тэмдэг нэрт になります хэрэглэдэгтэй харьцуулж сурвал андуурахгүй. Дүрмийн бус: いい → よくなります.

Ямар нэг зүйл, үйлдэлд дуртайгаа илэрхийлэх хэлбэр. Дуртай объектын ард монгол хэлний 'дуртай'-аас ялгаатай нь を биш が нөхцөл хэрэглэдэг нь чухал: 音楽が好きです. 好き нь на-тэмдэг нэр учраас нэр үгийг тодотгоход 好きな залгана (好きな食べ物). Үйл үгэнд дуртайгаа хэлэхдээ толь бичгийн хэлбэр + のが好き хэлнэ.

Ямар нэг зүйл, үйлдэлд дургүйгээ илэрхийлэх хэлбэр. 好きです-тэй адил дургүй объектын ард が нөхцөл хэрэглэнэ: 野菜が嫌いです. 嫌い нь な-төгсгөлт тэмдэг нэр (い-ээр төгссөн ч на-тэмдэг нэр), тиймээс нэр үгийг тодотгоход 嫌いな хэлнэ. Маш их дургүйг 大嫌い гэж онцолж болно.

Ямар нэг ур чадвар сайн (上手) эсвэл муу (下手) болохыг илэрхийлнэ. Чадварын объектын ард が нөхцөл хэрэглэнэ: 料理が上手です. Аль аль нь на-тэмдэг нэр. Анхаар: 上手 нь голдуу бусдын чадварыг магтахад тохиромжтой, өөрийнхөө тухай даруухнаар хэлэхдээ 上手 биш 得意 эсвэл зүгээр できる хэлэх нь зохистой.

Ямар нэг эд зүйл, юмыг авах/эзэмших хүслээ илэрхийлэх хэлбэр. Хүссэн зүйлийн ард が нөхцөл хэрэглэнэ: 新しい車がほしいです. Зөвхөн өөрийн хүслийг хэлэхэд хэрэглэдэг бөгөөд гуравдагч этгээдийн хүслийг хэлэхэд ほしがっている хэрэглэнэ. Үйлдэл хийхийг хүсэхэд ほしい биш たい хэлбэрийг хэрэглэдгийг ялгаж салга.

Ямар нэг үйлдэл хийх өөрийн хүслийг илэрхийлэх хэлбэр. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн язгуур (ます-ийг хасч) + たい залгана: 行きます → 行きたいです (явмаар байна). たい нь и-тэмдэг нэр шиг хувирдаг: үгүйсгэл たくない, өнгөрсөн たかった. Объектын ард を эсвэл が хоёуланг хэрэглэж болно. Гуравдагч этгээдийн хүслийг たがる хэлбэрээр илэрхийлдэг.

Нэг хүн хоёр үйлдлийг нэгэн зэрэг хийж байгааг илэрхийлэх хэлбэр. Үйл үгийн ます-хэлбэрийн язгуур + ながら залгана: 食べます → 食べながら. ながら-ийн өмнөх нь дайвар (туслах) үйлдэл, гол санаа нь хойд өгүүлбэрт байна: 音楽を聞きながら勉強する (хөгжим сонсонгоо хичээл хийх) дээр гол үйлдэл нь 'хичээл хийх'. Хоёр үйлдэл нэг субъектынх байх ёстой.

て-хэлбэр нь япон хэлний хамгийн чухал суурь хэлбэрүүдийн нэг бөгөөд олон дүрмийн үндэс болдог. Хэд хэдэн үйлдлийг дараалуулан холбох ('...-аад, ...-ж'), мөн ください, います, もいい гэх мэт олон бүтцэд хэрэглэгдэнэ. Бүтэх дүрэм нь үйл үгийн төгсгөлөөс хамаарна: う/つ/る → って, ぶ/む/ぬ → んで, く → いて (行く нь онцгой → 行って), ぐ → いで, す → して. する → して, 来る → 来て.

Хэн нэгнээс ямар нэг үйлдэл хийхийг эелдэгээр хүсэх буюу заавар өгөх хэлбэр. Үйл үгийн て-хэлбэр дээр ください залгана: 待つ → 待ってください (хүлээгээч). Хүсэлт, зөвлөгөө, заавар бүгдэд хэрэглэгддэг. Илүү эелдэг болгохыг хүсвэл ください-ийг авч зүгээр て хэлбэрээр (зөөлрүүлэх) эсвэл くださいませんか хэрэглэж болно. Үгүйсгэл буюу 'битгий хий' гэхдээ ないでください хэлнэ.

Энэ хэлбэрт хоёр гол утга бий. Нэгдүгээрт, яг одоо үргэлжилж байгаа үйлдлийг заана: 食べています (идэж байна). Хоёрдугаарт, үйлдэл дууссаны үр дүнд тогтсон төлөв байдлыг заана: 結婚しています (гэрлэсэн байгаа), 知っています (мэддэг). Бүтэх дүрэм нь て-хэлбэр + います. Ярианд います-ийг い-г хасч てる хэлбэрээр (食べてる) товчилдог.

Энэ хэв нь ямар нэг үйлдэл хийхийг зөвшөөрч буйг илэрхийлдэг бөгөөд монголоор "-ж/-ч болно" гэсэн утгатай. Үйл үгийн て хэлбэр дээр もいいです залгаж үүсгэнэ. Асуух хэлбэр болох 〜てもいいですか гэвэл "-ж болох уу?" гэж зөвшөөрөл асууж байгаа хэрэг. Эелдэг бус ярианд です-гүйгээр 〜てもいい гэж бас хэлж болно.

Энэ хэв нь ямар нэг үйлдэл хийхийг хориглож буйг илэрхийлдэг бөгөөд монголоор "-ж/-ч болохгүй" гэсэн утгатай. Үйл үгийн て хэлбэр дээр はいけません залгана. 〜てもいいです (зөвшөөрөл)-ийн эсрэг утгатай. Дотно ярианд 〜てはいけない эсвэл богиносгож 〜ちゃいけない гэж хэлдэг.

から нь шалтгаан, учир шалтгааныг илэрхийлж монголоор "-аас/-ийн учраас, болохоор" гэсэн утгатай. Шалтгаан заасан өгүүлбэрийн төгсгөлд тавьж, дараа нь үр дүнг хэлдэг. Ярьж буй хүний субъектив бодол, шийдэл, тушаалыг үндэслэхэд их хэрэглэдэг тул хувийн шалтгаан илэрхийлэхэд тохиромжтой. ので-той ойролцоо боловч から нь арай шууд, хувийн өнгөтэй.

ので нь шалтгаан, учир шалтгааныг илэрхийлж "-сан тул, болохоор" гэсэн утгатай. から-той утга ойролцоо боловч ので нь арай зөөлөн, эелдэг, бодитой шалтгаан мэт сонсогддог тул хүсэлт, уучлал гуйх зэрэгт илүү тохиромжтой. Нэр үг болон な-тэмдэг нэрийн дараа なので хэлбэрээр залгана.

Энэ が нь хоёр өгүүлбэрийг холбож, өмнөх ба хойдох санааны хооронд зөрүү, эсрэг тэсрэг утга гаргадаг бөгөөд монголоор "гэхдээ, боловч, ч" гэсэн утгатай. Эелдэг хэлбэрийн (です/ます) дараа залгадаг нь түгээмэл. Зарим тохиолдолд зөрчилгүйгээр зүгээр өгүүлбэр уях, оршил болгох үүрэгтэй ч хэрэглэгддэг.

という нь хүн, газар, юмны нэрийг танилцуулж заахад хэрэглэгддэг бөгөөд монголоор "...гэдэг, ...нэртэй" гэсэн утгатай. Сонсогчийн мэдэхгүй шинэ нэр, эсвэл тодорхой нэрийг хэлэхэд хэрэглэнэ. Бүтэц нь [нэр]という[ангилал] хэлбэртэй, жишээ нь "田中という人" (Танака гэдэг хүн).

でしょう нь ярьж буй хүний таамаг, магадлалыг илэрхийлж монголоор "...байх, ...болов уу, ...биз" гэсэн утгатай. Бүрэн итгэлгүй ч магадлал өндөр гэж бодож байгааг харуулна. Цаг агаар, ирээдүйн зүйл таамаглахад их хэрэглэдэг. Үг хэлэх үед өнгө аясыг бууруулж хэлвэл асуулт, баталгаажуулах утга ("...биз дээ?") гарна.

だ нь です-ийн энгийн (дотно) хэлбэр бөгөөд нэр үг, な-тэмдэг нэрийн дараа залгаж "...юм, ...байна" гэсэн батлах утга гаргана. である нь ном, өгүүлэл, эссэ зэрэг бичгийн албан ёсны хэлэнд хэрэглэгддэг хэлбэр. Дотны ярианд だ-г огт орхиод зүгээр нэр үгээр төгсгөж ч болдог.

Толь бичгийн хэлбэр гэдэг нь үйл үгийн анхдагч, толь бичигт бичигдсэн энгийн хэлбэр (жишээ нь 食べる, 行く, する). Энэ нь ます хэлбэрийн дотно эквивалент бөгөөд найз нөхөд, гэр бүлийн дотор ярихад хэрэглэнэ. Мөн олон дүрэм (〜ことができる, 〜つもりだ, 〜まえに гэх мэт)-ийн үндэс болдог тул сурах нь чухал. Үйл үгүүд う-эгнээ, る-эгнээ, дүрэм бус (する, 来る) гэж хуваагдана.

ない хэлбэр нь үйл үгийн энгийн (дотно) үгүйсгэх хэлбэр бөгөөд ません-ий эквивалент, монголоор "-хгүй, -даггүй" гэсэн утгатай. う-эгнээ үйл үгийн сүүлчийн う-мөрийн авиаг あ-мөр болгож ない залгана (書く→書かない). る-эгнээ үйл үгийн る-г хасаад ない залгана (食べる→食べない). する→しない, 来る→来ない гэж дүрэм бусаар хувирна.

た хэлбэр нь үйл үгийн энгийн (дотно) өнгөрсөн цагийн хэлбэр бөгөөд ました-ий эквивалент, монголоор "-сан/-сэн" гэсэн утгатай. て хэлбэртэй ижил дүрмээр үүсэх ба зөвхөн て-г た, で-г だ болгож солино (書いて→書いた, 飲んで→飲んだ). Энэ хэлбэр нь олон дүрэм (〜たことがある, 〜たり, 〜たほうがいい, 〜たら)-ийн үндэс болдог.

Энэ хэв нь заавал хийх ёстой үүрэг, шаардлагыг илэрхийлж монголоор "-х ёстой, заавал -х хэрэгтэй" гэсэн утгатай. Үйл үгийн ない хэлбэрээс ない-г хасаад なければなりません залгана. Дотно ярианд богиносгож 〜なきゃ эсвэл 〜なくちゃ гэж хэлдэг. Утга ойролцоо 〜なければいけません хэлбэр бас бий.

Энэ хэв нь ямар нэг үйлдэл хийх шаардлагагүй гэдгийг илэрхийлж монголоор "-хгүй ч болно, -х шаардлагагүй" гэсэн утгатай. Үйл үгийн ない хэлбэрээс ない-г хасаад なくてもいいです залгана. 〜なければなりません (заавал хийх ёстой)-ийн эсрэг утгатай. Дотно ярианд です-гүйгээр 〜なくてもいい гэж хэлж болно.

Энэ хэв нь хэд хэдэн үйлдлээс хоёр гурвыг нь жишээ болгон төлөөлүүлж дурдахад хэрэглэгддэг бөгөөд монголоор "-ж байх, -ж байх" буюу "...юм уу ...хийх" гэсэн утгатай. Үйл үгийн た хэлбэр дээр り залгаж た хэлбэр+り давтан, төгсгөлд します залгана. Жагсаасан үйлдлүүд нь дэс дараалал бус, төлөөлсөн жишээ гэдгийг анхаар.

Энэ хэв нь өнгөрсөнд ямар нэг зүйлийг хийж туршлагатай болохыг илэрхийлж монголоор "...-ж байсан, ...-ж үзсэн (туршлага)" гэсэн утгатай. Үйл үгийн た хэлбэр дээр ことがあります залгана. Зүгээр л өнгөрсөн цагаас ялгаатай нь энэ нь нэг удаа ч атугай туршиж байсан гэдэг туршлагыг онцолдог. Үгүйсгэх нь 〜たことがありません (хэзээ ч ...ж байгаагүй).

Хоёр үйлдлийн дарааллыг харуулдаг бөгөөд нэг үйлдэл нөгөөгөөсөө өмнө болохыг заана. Үйл үгтэй хэрэглэхдээ ҮРГЭЛЖ толь бичгийн (辞書形) хэлбэрийг авдаг бөгөөд цаг хэдийгээр өнгөрсөн байсан ч хэлбэр өөрчлөгддөггүй нь онцлог. Нэр үгтэй бол の холбож, тооны нэгжтэй бол шууд залгана.

Нэг үйлдэл дууссаны дараа нөгөө үйлдэл болохыг заана. Үйл үгтэй хэрэглэхдээ ҮРГЭЛЖ た形 (өнгөрсөн хэлбэр) авдаг нь чухал дүрэм. Нэр үгтэй бол の холбоно (例: 授業のあとで). 〜まえに-ийн эсрэг утгатай хос болж тогтдог.

Ямар нэг үйл явдал болж буй цаг хугацаа буюу нөхцөл байдлыг заана. とき-ийн өмнөх үйл үгийн цаг хугацаа маш чухал: толь бичгийн хэлбэр (辞書形) бол үндсэн үйлдэл хийгдэхээс өмнө/зэрэг, た形 бол өмнө нь дууссан гэсэн утгатай. Нэр үгтэй бол の, な-тэмдэг нэртэй бол な холбоно.

Нэг хүн нэгэн зэрэг хоёр үйлдэл хийж байгааг илэрхийлнэ. Үйл үгийн ます形-ийн үндсэнд ながら залгана (例: 食べ＋ながら). Гол буюу чухал үйлдэл нь өгүүлбэрийн төгсгөлд бичигдэх ба ながら-ийн өмнөх үйлдэл нь дагалдах үйлдэл байдаг. Хоёр үйлдэл ижил субьектынх байх ёстой.

Сонсогчоос баталгаа авах, эсвэл өөрийн таамгийг батлуулахын тулд хэрэглэнэ. Өгсөх аялгуугаар хэлэхэд "тийм биз дээ?" гэсэн утгатай болж, ярилцагч надтай санал нийлэх байх гэсэн хүлээлтийг илэрхийлнэ. Нэр үг, тэмдэг нэрийн энгийн хэлбэрт шууд залгана. Энгийн ярианд でしょ？, ярианы хэллэгээр だろう？ гэж ч хэлдэг.

Ярилцагчдаа тусламж санал болгох, эсвэл хамтдаа ямар нэг зүйл хийхийг санал болгоход хэрэглэнэ. Үйл үгийн ます形-ийн үндсэнд ましょうか залгана. "Би таны төлөө ...-ж өгөх үү?" гэсэн эелдэг тусламжийн санал болж, ярилцагч таашаавал "ええ、おねがいします" гэж хариулдаг.

Хоёр зүйлийг харьцуулж, аль нэг нь илүү байгааг илэрхийлнэ. より-ийн өмнөх нь "-аас" гэсэн жишиг зүйл, のほうが-ийн өмнөх нь илүү байгаа зүйл болно. Дараалал чөлөөтэй: "BよりAのほうが" эсвэл "AのほうがBより" гэж аль алинаар нь хэлж болно. Нэр үгтэй бол のほうが, үйл үгтэй бол ほうが шууд орно.

Хоёр зүйлийг харьцуулж, аль нь илүү болохыг асуухад хэрэглэнэ. Хариулахдаа ихэвчлэн "〜のほうが〜です" гэж хариулна. どちら-г ярианд どっち гэж ч хэлдэг. Зөвхөн ХОЁР зүйлийг харьцуулахад л どちら хэрэглэнэ, гурав ба түүнээс олон бол どれ/どこ зэргийг ашиглана.

Тодорхой бүлэг буюу хүрээний дотроос аль нэг зүйл хамгийн дээд зэргийн байгааг илэрхийлнэ. なか で нь "...-ийн дотор/дундаас" гэсэн хүрээг заах ба いちばん нь "хамгийн" гэсэн утгатай. Асуултын хэлбэрт хүрээг "何/だれ/どこ/いつ" зэрэг асуух үгээр сольж болно.

Ярьж буй хүний урьдчилан бодож тогтсон санаа зорилго, төлөвлөгөөг илэрхийлнэ. Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэрт つもりです залгана. "-хгүй" гэсэн сөрөг санаа зорилгыг хоёр янзаар илэрхийлж болно: 「行かないつもりです」(огт явахгүй гэж бодсон) болон 「行くつもりはありません」(явах ямар ч бодолгүй) — сүүлийнх нь илүү хатуу татгалзал.

〜ですか-аас илүү зөөлөн, эелдэг хэлбэрээр асуухад хэрэглэнэ. Тодорхой бус зүйлийг эргэлзэн асуух, эсвэл хүндэтгэлтэй гуйх өнгөтэй болгоно. "...болов уу?", "...бол бэ?" гэсэн утгатай. Нэр үг, тэмдэг нэр, үйл үгийн энгийн хэлбэрт залгана.

Ямар нэг үйлдэл аль хэдийн дуусч хийгдсэн болохыг илэрхийлнэ. もう нь "аль хэдийн, аар нэгэнт" гэсэн утгатай. Асуултын хэлбэрт 「もう〜ましたか」гэвэл "...чихсэн үү?" гэсэн утгатай болж, хариулахдаа "はい、もう〜ました" эсвэл сөрөг бол "いいえ、まだです" (хараахан үгүй) гэж хариулна. Сөрөг хариултад "〜ませんでした" гэж хариулдаггүй нь чухал.

Хийгдэх ёстой үйлдэл хараахан гүйцэлдээгүй, гэхдээ дараа нь хийгдэх төлөвтэй байгааг илэрхийлнэ. もう〜ましたか гэсэн асуултын ердийн сөрөг хариулт нь энэ хэлбэр юм. Анхаарах зүйл: "まだ〜ませんでした" гэж ХЭЛДЭГГҮЙ — учир нь үйлдэл цаашид болох боломжтой хэвээр байгаа учраас заавал 〜ていません хэлбэр авна.

Тоо хэмжээ, цаг хугацааны ойролцоо утгыг илэрхийлж "орчим, ойролцоогоор, гаруй" гэсэн утгатай. Тоо хэмжээ заасан нэр үгийн ард шууд залгана. ぐらい болон くらい хоёрын утга ижил, дуудлагын ялгаа төдий. Анхаар: цэг хугацааны нарийн цагтай (例: 三時) хэрэглэвэл "гурван цаг орчим" гэсэн утга, харин "хэдэн цаг үргэлжилсэн" гэвэл 〜時間ぐらい хэлбэр авна.

Тодорхой хэмжээ, тоо, хүрээгээр хязгаарлаж "зөвхөн, ганцхан, л" гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Нэр үг, тоо хэмжээний ард шууд залгана. が болон を нөхцлийг ихэвчлэн орхиж 「水だけ飲む」гэж хэлдэг, харин に, で зэрэг нөхцөлтэй бол 「ここだけで／一人だけに」гэж хадгална. 〜しか〜ない-аас ялгаатай нь だけ нь төвийг сахисан, сөрөг утгагүй.

「しか」 нь ҮРГЭЛЖ үгүйсгэх (〜ない) хэлбэртэй хамт хэрэглэгддэг бөгөөд 'зөвхөн', 'ганцхан', '...-аас өөр юу ч үгүй' гэсэн утга илэрхийлнэ. 「だけ」-тэй утга төстэй боловч 「しか〜ない」 нь 'хүрэлцэхгүй нь, цөөхөн нь харамсалтай' гэх сөрөг, хязгаарлагдмал өнгө аяс агуулдаг. 「しか」 нь は, が, を зэрэг нөхцлийг халж орлоно (жишээ нь 「水を飲む」→「水しか飲まない」), мөн ない хэлбэрийг мартвал том алдаа болдгийг анхаараарай.

「ね」 ба 「よ」 нь өгүүлбэрийн төгсгөлд орж ярианы ая, өнгө нэмдэг туслах нөхцлүүд юм. 「ね」 нь сонсогчоос зөвшөөрөл/баталгаа хүсэх, эсвэл 'тийм биз дээ?' гэж эв найрамдалтай нэгдмэл сэтгэгдэл илэрхийлнэ. 「よ」 нь эсрэгээрээ сонсогчийн мэдэхгүй шинэ мэдээллийг онцлон хэлэх, анхааруулах, баталгаажуулах үед хэрэглэгддэг. Хоёуланг хольж 「よね」 гэвэл 'тийм биз, би л бодоход...' гэсэн зөөлөн баталгаа болдог.